قاموس الأعلام از آن جمله بود كه يك دايرة المعارف تاريخى جغرافيايى است و از سال 1889 / 1306 ه . تا سال 1898 / 1316 ه . در شش جلد به چاپ رسيد كه هر جلد هشتصد صفحه دارد . مؤلّف مطالب خود را از منابع شرقى و غربى گرفته و از ميان منابع غربى ، كتب فرانسوى اهميت درجهء اوّل دارد . از اسلوب كتاب آشنايى مؤلّف با فرهنگ اروپايى معلوم مىشود و عجب نيست اگر دانشوران گاه فرهنگنامهء او رالاروس تركى عنوان مىدهند ، و هنوز هم در رشتهء خود مرجعى بهتر از آن نيست . 305 مؤلّفات ديگر نتوانست مزاحم كتاب سامى بيگ شود يا جاى آن را بگيرد ، ولى فرهنگنامه‌هاى ديگر به وجود آمد كه بيشتر جنبهء تخصّصى داشت . على جواد ، مؤلّف ترك ( متوفّى به سال 1913 / 1332 ه . ) و افسر بازنشسته كه همهء وقت خويش را به تأليف تاريخ و جغرافيا داده بود ، بجز تعدادى مؤلّفات جغرافيايى ، فرهنگنامه‌اى در چهار قسمت و يك هزار و دويست صفحه به عنوان ممالك عثمانينگ تاريخ و جغرافيا لغتى تأليف كرد كه از سال 1895 - 1899 / 1313 - 1317 ه . چاپ شد . نقشه‌هايى كه از شهرهاى و محلات هر شهر در اين كتاب هست و نشان نفوذ اروپا در اين گونه مؤلّفات است ، اهميت آن را افزون مىكند . 306 در واقع راه براى روشهاى تازه باز شد و عاقبت روشهاى قديم بكلّى از ميان رفت . به عنوان مثال عبد الرحمن شرف ( 1853 - 1925 / 1269 - 1343 ه . ) را ياد مىكنيم . 307 وى آخرين مورّخ رسمى آل عثمان بود و تا هنگام سقوط دولتشان ( 1909 - 1918 ) اين عنوان را داشت و ، بجز اين مقام رسمى ، رئيس انجمن نوبنياد تاريخى عثمانى ( و بعدا تركيه ) و نخستين محرّر مجلهء آن بود كه نخستين شماره‌اش به سال 1910 انتشار يافت . روش تاريخى وى با گذشتگان تفاوت بسيار دارد و به روش تجربى متمايل است و كوشيده تا روش تحقيق اروپايى را ميان هموطنان خود رواج دهد و در كار انتشار نظريّات تازه در قلمرو آمار و جغرافيا كمك كرده است . در اين قلمرو اخير كه مورد علاقهء ماست انتشار مؤلّفات نسبتا زودرس از دههء نهم قرن گذشته آغاز شد كه اوّل همه كتاب مفصّل جغرافياى عمومى است در دو جلد كه به سال 1888 / 1306 ه . چاپ شد و تمايلات وى به خوبى در آن نمايان است و همين تمايلات در كتاب استاتستيق [ - آمار ] و جغرافياى عمومى ، كه چند سال بعد و به سال 1896 / 1314 ه . چاپ شد ، بهتر آشكار است . پس از آن ، مؤلّف به تأليفات تاريخى پرداخت و شهرت اساسى خويش را در اين زمينه به دست آورد ، ولى در زمينه‌هاى مذكور وى را پيشتاز و دعوتگر روشهاى نو توان دانست . شكل جغرافياى نقشه‌بردارى و اقليمى نيز بتدريج دگرگون شد و مىتوان مسير اين جنبش را در دورانى كه از آن گفت و گو داريم عيان ديد : احمد حلمى خوجه زاده ( متوفّى به سال 1913 / 1332 ه . ) ، رئيس طايفهء نقشبندى ، با كتاب زيارات اولياء كه به سال 1907 / 1325 ه .